Engelli sigortalı çalıştırılmasına ilişkin hazine desteği

Av. Haydar ŞENÖZ

1. GİRİŞ

İnsan oğlu ne yazık ki çeşitli durumlarda sağlığını kaybedebilmektedir. Doğuştan veya doğduktan sonra sağlığını kaybedebilmekte engelli hale gelebilmektedir. Ancak hayat devam etmektedir. Ve bir şekilde geçimini sağlaması gerekmektedir. Ülkemizde işsizlik oranı yüksek olduğu gibi engelli olan insanlarımız için durum daha da olumsuz bir seyir izlemektedir

Bu durumun düzeltilebilmesi amacıyla devlet olarak bazı Kanuni düzenlemeler yürürlüğe konulmuştur. İş Kanununda getirilmiş olan engelli personel çalıştırılma zorunluğu bu düzenlemelerden birisidir. Yine engelli vatandaşlarımızın çalışma hayatına katılmalarını kolaylaştırmanın bir yolu olarak 4857 sayılı Kanun’un 30. maddesi ile engellileri çalıştıran işverenlere yönelik Hazine prim desteği uygulaması getirilmiştir. Bu destekten genel olarak özel sektör işverenleri faydalanabilmektedir. Destek kapsamındaki sigortalıların 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenen prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin tamamı Hazinece karşılanmaktadır.

2. ENGELLİ KAVRAMI VE ENGELLİ ÇALIŞTIRMA ZORUNLULUĞU VE CEZASI

Konuya ilişkin olarak hesaplamaları belirtmeden önce engelli kavramı ve engelli çalıştırılma zorunluluğu birlikte kısaca bahsedilmeye çalışılmıştır;

2.1. Engelli Çalıştırma Zorunluluğu

4857 sayılı yasa ile özel sektör ve kamu işyerlerine Engelli ve Eski Hükümlü çalıştırma zorunluluğu getirilmiş ancak 5763 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle özel sektör işverenlerinin Eski Hükümlü çalıştırma zorunluluğu kaldırılmıştır.

Mevcut durumda 4857 sayılı Kanunun 30’ uncu maddesi, 50 ve üzeri işçi çalıştıran özel sektör işyerlerine çalışan işçi sayısının %3’ ü engelli, kamu işyerlerine ise %3’ ü engelli, %2’ si de eski hükümlü işçi çalıştırma yükümlülüğü getirmektedir.

İşvenler bu konuda eksik bilgi sahibi olabildiğinden, gerekli şartları taşıdıkları yani 50 ve üzeri işçi çalıştırdıkları halde engelli işçi çalıştırmadıkları için yüklü cezalar ile karşılaşmaktadırlar.

İşverenler ceza ile karşılaşmamak için işçi sayıları 50 ve daha fazla olduğunda İŞKUR aracılığıyla gerekli yüzdeyi tutan sayıda işçiyi işyerlerinde çalıştırmalıdırlar.

İşçi sayısının hesabında aynı işverene ait aynı il içindeki bütün işyerlerinde çalışan işçi sayısının toplamı dikkate alınır. Ayrıca kısmi zamanlı çalışan işçilerin çalışma gün ve saatleri de toplanarak hesaba katılır. Yani aynı il içerisinde 4 farklı işyeri olan işverenin birinci işyerinde 18, ikinci işyerinde 20, üçüncü işyerinde 33, dördüncü işyerinde 4 tam zamanlı işçi çalışıyorsa her işyerinde 50’ den az çalışan olduğu için engelli işçi çalıştırma yükümlülüğünden muaf olamayacaktır. Aynı işverene ait aynı ilde bulunan dört iş yerinde çalışan toplam 75 işçi olduğundan çalıştırmakla yükümlü olunan engelli işçi sayısı bu rakam üzerinden hesaplanacaktır [75 x %3 = 2,25]. Kanuna göre yarıma kadar olan küsürler dikkate alınmadığından, yarım ve üzerindeki küsürler ise tama dönüştürüleceğinden, ilgili işveren en az 2 adet engelli işçi çalıştırmak zorundadır.

2.2.Engelli Personel Çalıştırılmamasının Cezası

Kanunun belirtmiş olduğu engelli personelin çalıştırılmaması durumunda da bir cezai yaptırım söz konusu olacaktır.

4857 sayılı Kanunun 101’ inci maddesine göre 2020 yılında engelli işçi çalıştırmakla yükümlü olan işveren, çalıştırmadığı her engelli işçi için çalıştırmadığı her ay 3.985,00-TL idari para cezası ile karşı karşıya kalacaktır.

3. ENGELLİ SİGORTALI HAZİNE DESTEĞİNİN KAPSAM VE ŞARTLARI

Engelli sigortalı çalıştıran işverenlere yönelik Hazine prim desteği 4857 sayılı Kanun’un 30. maddesi ile getirilmiştir. Bu destekten yararlanılabilmesi için, yukarıda belirtildiği ve Yurtiçinde İşe Yerleştirme Hizmetleri Hakkında Yönetmeliğinin 3. maddesinde düzenlendiği üzere,çalıştırılan sigortalıların tüm vücut fonksiyonunu en az %40 oranında yitirdiğinin sağlık kurulu raporu belgelenmesi gerekmektedir.

Daha önce engelli çalıştırma zorunluluğu kontenjanı kapsamında çalıştırılan engelli sigortalılar ile kontenjan sayısından fazla çalıştırılan engelliler ve engelli çalıştırma zorunluluğu olmayan işyerlerinde çalıştırılan engelli sigortalılar hakkında farklı oranlarda Hazine desteği uygulanıyordu. Engelli çalıştırma zorunluluğu kapsamında çalıştırılan engelliler için 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenen prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin tamamı Hazinece karşılanırken, engelli çalıştırma zorunluluğu kapsamında çalıştırılmayan engelliler için prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin yarısı Hazinece karşılanıyordu.

Ancak 6518 sayılı Kanun ile söz konusu farklılığa son verilmiştir. Buna göre, işverenlerin 4857 sayılı Kanun’un 30. maddesi kapsamında zorunlu olarak çalıştırılıp çalıştırılmadığına bakılmaksızın, engelli tüm sigortalıların 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenen prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin tamamı Hazinece karşılanacaktır.