Doğrudan temin ile alımlarda sözleşme devrinde damga vergisi

Avukat Haydar ŞENÖZ

1. KISACA DOĞRUDAN TEMİN ALIM USULÜ

4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ihale usullerini belirten 18’inci maddesi aşağıdaki gibi düzenlenmiştir;

“İdarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde aşağıdaki usullerden biri uygulanır:

a) Açık ihale usulü.

b) Belli istekliler arasında ihale usulü.

c) Pazarlık usulü.

d) (Mülga: 30/7/2003-4964/12 md.)”

Görüleceği üzere 4734 sayılı Kanunun ilk yürürlüğe girdiği 2003 yılında ihale usulleri arasında sayılan bir alım usulü daha bir yıl geçmeden 4964 sayılı Kanun ile ihale usulleri arasından çıkarılmıştır. Bu alım usulü doğrudan temindir.

2003 yılında ilk yürürlüğe girdiğinde Kanunun 18’inci maddesindeki ihale usulleri arasında sayılan doğrudan temin yöntemi ile alım gerek idarelerimizden gelen talepler gerekse idarelerimizin büyük olmayan ve hemen tedarik edilmesi gereken bu istisnai alım usulünden beklenen faydayı görmemeleri nedeniyle temel ihale usulleri arasından çıkarılmıştır.

Doğrudan Temin Yöntemi, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’inci maddesinde düzenlenmiştir.Doğrudan temin alım usulü yukarıda da belirttiğimiz üzere idarelerin çeşitli acil ve günlük ihtiyaçlarını tedarik etmeleri için ihale usullerinin uzun prosedürlerinden arındırılmış halidir. Ancak kanun koyucu doğrudan temin için de bazı usul düzenlemeleri yerine getirmiştir. Bu usul şartlarının bazıları idarelerimiz tarafından yerine getirilmesi zorunlu iken diğer usul düzenlemeleri idarelerimizin takdirine bırakılmıştır.

Doğrudan temin ile yapılan alımlarda;

– İlan yapılması,

– Teminat alınması,

– İhale komisyonu kurulması,

– İsteklilerde belirli yeterlik kriterlerinin aranması

– Şartname düzenlenmesi

– Sözleşme düzenlenmesi gibi hususların idarelerin takdirine bırakılan hususlardır. (Sözleşme düzenlenmesi ile ilgili istisnai olarak zorunlu prosedürler bulunmaktadır)

Yani yukarıda belirttiğimiz diğer ihaleler için zorunlu olan bu ihale prosedürleri doğrudan temin usulünde zorunlu değildir.

2. DOĞRUDAN TEMİN İLE GERÇEKLEŞTİRİLEN ALIMLARDA SÖZLEŞME DEVRİNDE DAMGA VERGİSİ

Gelir İdaresi Başkanlığı Gaziantep Vergi Dairesi Başkanlığı Vergi ve Anlaşmalar Uygulama Müdürlüğü’nün 30.07.2018 tarihli ve 16700543-155[17-515-39]-45045 Sayılı özelgesinde yukarıdaki tartışma gündeme gelmiştir;

İlgili firma tarafından kamu kurum ve kuruluşları ile firma arasında 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesi kapsamında doğrudan temin usulü ile sözleşme düzenlediğiniz, bu usulde yapılan alımlarda ihale yapılması ve ihale komisyonu kurulmasının söz konusu olmadığı, herhangi bir ihale kararı olmadığı halde kamu kurumları ile firmanız arasında doğrudan temin usulü ile yapılan sözleşmelerden dolayı damga vergisi ödemeniz gerektiği, yine 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 16 ncı maddesi gereği tarafınıza devrolan sözleşmelerde kamu kurumlarının 488 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca sözleşme devirlerinde sözleşme aslından alınan damga vergisinin dörtte birine ek olarak mevcutta herhangi bir ihale kararı olmadığı halde damga vergisi ödenmesi gerektiğinden bahisle konuya ilişkin olarak özelge talep edilmiştir. Özelgede aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir;

“Diğer taraftan, 44 Seri No.lu Damga Vergisi Kanunu Genel Tebliğinin “5-İdarelerin 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 22 nci maddesi gereğince yaptıkları alımlar nedeniyle

düzenlenen kağıtlara ilişkin damga vergisi uygulaması” başlıklı bölümünde, söz konusu hükümler uyarınca anılan maddede belirtilen nitelikteki ihtiyaçların karşılanmasında kolaylık sağlanması amaçlanmış olmakla birlikte, ihtiyacın niteliğine göre, ilan yapılması, teminat alınması, ihale komisyonu kurulması, isteklilerde belirli yeterlilik kriterlerinin aranması ile şartname ve sözleşme düzenlenmesi gibi hususların idarenin takdirinde olduğu, bu çerçevede idarelerin 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesi kapsamında yapacakları alımlar nedeniyle belli parayı ihtiva eden bir sözleşmenin düzenlenmesi halinde bu sözleşmenin, idarelerce kurulacak ihale komisyonlarınca bir ihale kararının alınması halinde bu kararın, damga vergisine tabi tutulması gerektiği, ancak söz konusu alımlar nedeniyle belli parayı ihtiva eden bir sözleşmenin düzenlenmemesi ve ihale komisyonları kurularak bir ihale kararının alınmaması halinde ise damga vergisinin aranılmayacağı açıklamalarına yer verilmiştir.

Öte yandan, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 16 ncı maddesinde, “Sözleşme, zorunlu hallerde ihale yetkilisinin yazılı izni ile başkasına devredilebilir…” hükmü yer almaktadır.

Özelge talep formunuz ekinde yer alan “Devir Sözleşmesi” başlıklı kağıdın incelenmesinden, … ihale kayıt numaralı … ile … arasında …/…/2015 tarihinde imzalanan “… Sözleşmesi”nin tüm yükümlülük ve sorumluluklarıyla şirketinize devrine ilişkin düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, “… Sözleşmesi” başlıklı kağıdın devrine ilişkin düzenlenen “Devir Sözlemesi” başlıklı kağıdın, asıl kağıttan alınan damga vergisinin dörtte biri tutarında damga vergisine tabi tutulması gerekmektedir.

Öte yandan, sözleşme devirlerinde idare tarafından yeni bir ihale kararı alınması halinde, söz konusu ihale kararının 488 sayılı Kanuna ekli (1) sayılı tablonun 11/2 maddesine göre damga vergisine tabi tutulması gerektiği tabiidir.”

Denilmektedir.