İhalelerde fiyat farkı ödemelerinden sözleşme ve ihale kararı kaynaklı damga vergisi kesintisi yapılır mı?

1. GİRİŞ

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesi uyarıncaihale, “kanunlarda yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemler” olarak tanımlanmaktadır.

İhale sürecinde istekliler ihale dokümanına bağlı olarak tekliflerini sunmakta, ihale günü ve saatinde en uygun teklifi veren istekli ihale komisyon kararı ile belirlenmekte, böylece ihalenin yüklenicisi ilan edilmekte ve sonuç olarak yüklenici ile idare arasında bir sözleşme imzalanmaktadır. İhaleyi kazanan yüklenici bu süreç içerisinde bazı resmi belgeler nedeniyle damga vergisi ödemek zorundadır.

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun 1 inci maddesinde;

“Bu Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kağıtlar damga vergisine tabidir.

Bu Kanundaki kağıtlar terimi, yazılıp imzalanmak ya da imza yerine geçen bir işaret konulmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeleri ifade eder…” denilmektedir.

Damga Vergisi Kanunu’nun 14 üncü maddesindeki düzenlemeye göre kağıtların damga vergisi Damga Vergisi Kanunu’na ekli (1) Sayılı Tablo’da yazılı nispet ve oranlarda alınacaktır. Bu makalemizde ihalelerde hak ediş ödemelerindeki tutarı önemli ölçüde etkileyen fiyat farkı ödemelerinin damga vergisini etkileyip etkilemeyeceği üzerinde durmaya çalışacağız.

1. İHALE SÜRECİNDE DOĞAN DAMGA VERGİLERİ:

İhaleyi kazanan yüklenici bu süreç içerisinde bazı resmi belgeler nedeniyle damga vergisi ödemek zorundadır. İşte bu vergilerden birisi ihale kararı kaynaklı damga vergisi iken bir diğeri de yüklenici ile sözleşme akdedilmesi nedeniyle doğan damga vergisidir.

1. a) İhale Kararı’na İlişkin Damga Vergisi:

Damga Vergisi Kanunu’na ekli (1) Sayılı Tablo’nun “II- Kararlar ve Mazbatalar” bölümünün 2 nci bendine göre, İhale Kanunlarına tabi olan veya olmayan resmi daire ve kamu tüzel kişiliğini haiz kurumların her türlü ihale kararları üzerinden binde 5,69’a damga vergisi doğmaktadır.

Örneğin, 1.000.000,00 TL’lik ihaleyi kazanan Bay A ihaleyi kazandığına ilişkin ihale kararı sebebiyle 5.690,00 TL damga vergisi ödeyecektir.

1. b) Sözleşmeye İlişkin Damga Vergisi:

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen istisnalar dışında her türlü ihale süreci sonucunda idare ile yüklenici arasında içerisinde ihale bedelinin de yazılı olduğu sözleşme akdedilmektedir.

Damga Vergisi Kanunu’na ekli (1) Sayılı Tablo’nun “I- Akitlerle ilgili kağıtlar” bölümünün 1/a bendinde, belli parayı ihtiva eden mukavelename, taahhütname ve temliknamelerden binde 9,48 damga vergisi kesileceği belirtilmiştir.

Buna göre, 1.000.000,00 TL’lik ihaleyi kazanan Bay A, idare ile sözleşme imzalaması sebebiyle 9.480,00 TL damga vergisi ödeyecektir.1

Böylece ihaleyi kazanan Bay A ihalenin uygulanmasına (hak ediş ödemelerinin yapılmasına) kadar toplam 15.170,00 TL damga vergisi ödeyecektir.

1. FİYAT FARKI NEDİR?

İhale süreci uzun bir süreçtir. Bazı ihalelerde 3 yıllık ihaleye çıkılabilmekte olup. İsteklinin ihale teklifi sürecinde öngöremeyeceği bazı maliyetler olabilir.

Örneğin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alım ihalelerinde istekli firmalar asgari ücretin ne olacağını 2 yıl sonra için öngörülemez. Aynı şekilde mal alımlarında akaryakıt alımlarındaki artış yükleniciye önemli zarar verebilecekken azalışlarda kamu idarelerinin zararına sebebiyet verebilir. Benzer durum yapım işi ihalelerinde kullanılan malzemeler için de geçerlidir.

İşte Kanun koyucu yüklenicilerin ihale sürecinde öngöremeyeceği durumlar için ek ödeme veya kesinti olarak ortaya çıkabilecek bir ödeme veya kesinti mekanizması geliştirmiştir. Bu mekanizmaya“fiyat farkı”  denilmekte olup. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8’nci maddesi doğrultusunda çıkarılmış olan Bakanlar Kurulu Kararları ile ihale süreçlerinde uygulanmaktadır.

1. FİYAT FARKI ÖDEMELERİNDE İHALE KARARI VE SÖZLEŞME DAMGA VERGİSİ KESİNTİSİ YAPILACAK MIDIR?

Bilindiği üzere, 488 sayılı Damga Vergisi Kanununun 1 inci maddesinde, bu Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kağıtların damga vergisine tabi olduğu; 2 nci maddesinde, vergiye tabi kağıtlar mahiyetinde bulunan veya onların yerini alan mektup ve şerhlerle, bu kağıtların hükümlerinin yenilenmesine, uzatılmasına, değiştirilmesine, devrine veya bozulmasına ilişkin mektup ve şerhlerin damga vergisine tabi olacağı; 4 üncü maddesinde, bir kağıdın tabi olacağı verginin tayini için o kağıdın mahiyetine bakılacağı ve buna göre tabloda yazılı verginin bulunacağı, kağıtların mahiyetlerinin tayininde, şekli kanunlarda belirtilmiş olanlarda kanunlardaki adlarına, belirtilmemiş olanlarda ise üzerlerindeki yazının tazammun ettiği hüküm ve manaya bakılacağı; 6 ncı maddesinin ikinci fıkrasında, bir kağıtta toplanan akit ve işlemler birbirine bağlı ve bir asıldan doğma oldukları takdirde damga vergisinin en yüksek vergi alınmasını gerektiren akit ve işlemler üzerinden alınacağı; 14 üncü maddenin ikinci fıkrasında, belli parayı ihtiva eden mukavelenamelerin değiştirilmesi halinde artan miktarın aynı nispette vergiye tabi olacağı, üçüncü fıkrasında ise, mukavelenamelerin müddetinin uzatılması halinde aynı miktar veya nispette vergi alınacağı hükümlerine yer verilmiştir.

Mezkur Kanuna ekli (1) sayılı tablonun “I.Akitlerle ilgili kağıtlar” başlıklı bölümünün      A/l  fıkrasında, belli parayı ihtiva eden mukavelenamelerin binde 9,48; “II.Kararlar ve mazbatalar” başlıklı bölümünün 2 nci fıkrasında, ihale kanunlarına tabi olan veya olmayan resmi daire ve kamu tüzel kişiliğini haiz kurumların her türlü ihale kararlarının binde 5,69 nispetinde damga vergisine tabi tutulacağı hükme bağlanmıştır.

Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde,

– Fiyat farkları için yeni bir ihale kararı alınmış, ek sözleşme veya bu kağıtların mahiyetini iktisap eden herhangi bir kağıt (protokol, fiyat farkı tespit tutanağı, vb.) düzenlenmiş ise, alınan ihale kararının 488 sayılı Kanuna ekli (1) sayılı tablonun II/2 fıkrası gereğince binde 9,48 oranında, düzenlenen ek sözleşmenin veya sözleşme yerine geçen protokolün veya bu mahiyetteki kağıdın ise aynı tablonun I/A-1 bölümü gereğince binde 9,48 nispetinde,

– İhale kararı ve ek sözleşme düzenlenmemiş fakat harcama yetkilisinden “olur” alınmış ise alınan “olur” hem ihale kararı,hem de mukaveledeki belli parayı değiştirir mahiyette olduğundan, 488 sayılı Kanunun 6 ve 14 üncü maddelerinin ikinci fıkraları gereğince en yüksek vergi alınmasını gerektiren mukavele değişikliği (artırılan meblağ) üzerinden anılan Kanuna ekli (1) sayılı tablonun I/A-1 bölümü gereğince binde 5,69 nispetinde, damga vergisi aranılması gerekmektedir.

Fiyat farkı uygulaması nedeniyle ihale makamı ile müteahhit arasında ihale kararı, ek sözleşme vb. belge düzenlenmemiş veya bu kağıtların yerine kaim olmak üzere ilgili makamdan “olur” alınmamışsa, bu kağıtlara ilişkin olarak damga vergisi aranılmayacağı tabiidir.

İhale ve hakkediş uygulamalarında; fiyat farkı ödemeleri için ek bir sözleşme düzenlenmemektedir. Bunun nedeni 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Sözleşmede yer alması zorunlu olan hususlar başlıklı” 7’nci maddesinin (g) bendi uyarınca sözleşme konusu alım için fiyat farkı ödemesi yapılacak ise ne şekilde yapılacağının ihale sözleşmesi akdedilmeden belirlenmesi zorunluluğudur.

4735 Sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 8’nci maddesine dayanılarak çıkartılan Fiyat Farkı Kararnamelerinde ortak hüküm olarak, “Bu Esasların uygulanması sonucu sözleşme bedeline ek olarak ödenecek ya da sözleşme bedelinden kesilecek tutarlar fiyat farkı olup, yüklenici ile idare arasında imzalanan sözleşme bedelini değiştirmez.” düzenlemesi yer almaktadır.

Bu çerçevede fiyat farkı ödemeleri sözleşme bedelini değiştirmediği gibi, ödenmesi için ayrıca bir ek sözleşme düzenlenmesi ne de gerek yoktur. İşin idari şartname ve sözleşmesinde hüküm bulunması yeterlidir. Bu nedenle fiyat farkı ödemelerinden sözleşme damga vergisi kesilmesine gerek yoktur. Fiyat farkı ödemeleri için ayrıca bir olur veya karar alınması da söz konusu olmadığı için ihale karar vergisi de alınmaz.

Nitekim Ankara Vergi Dairesi Başkanlığının20/10/2010 tarihli veB.07.1.GİB.4.06.17.02-DMG-170-652 say- görüş yazısında aynı hususlara dikkat çekilmiştir.

SONUÇ

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemler olarak tanımlanan ihalelerin mali büyüklüğü2015 yılında 100 milyar TL’yi aşmıştır..

Kamu İhalelerinin iki tarafı olan idare ve istekliler bu Kanunda belirtilen kurallara uygun olarak ihale süreçlerini yürütmekte ve sözleşme imzalamakta ve sözleşme hükümlerinin yerine getirilmesini müteakip idareler tarafından ihalenin yüklenicisine hak ediş ödemesinde bulunmaktadırlar. Tüm bu işlemler sırasında 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu hükümleri doğrultusunda damga vergisinin doğmasına sebebiyet veren işlemler gerçekleşmektedir.

Kamu İhalelerindeki damga vergisi kesintileri ile ilgili sorunlu bir alanda fiyat farkı ödemeleri kaynaklıdır. İhaleyi kazanan yüklenicilerin ihale sürecinde öngöremeyeceği durumlar için ek ödeme veya kesinti olarak ortaya çıkabilecek bir ödeme mekanizması olan fiyat farklarından ihale kararı kaynaklı ve sözleşme akdedilmesi kaynaklı damga vergisi kesintisi yapılmaması gerekmektedir.