İhalelere katılabilmek için ne kadarlık sosyal güvenlik borcu engeldir?

Avukat Haydar ŞENÖZ

GİRİŞ:

2016 yılı Kamu Alımları istatistikleri doğrultusunda 130 milyar TL’lik kamu alımları piyasasının sözleşme imzalanma sürecine kadar olan kurallarının düzenlendiği 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda ihale; bu Kanunda yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemler olarak tanımlanmaktadır.

Kamu İhale Kanunu ihalelere teklif vermeye niyetli isteklilerin ihalelere katılması için belirli önkoşullar getirmiştir. İş deneyim belgesi, mali tablolar, vergi borcu … İsteklinin ihaleye teklif verebilmesinin bir önkoşulu da 4734 sayılı Kanunun 10’uncu maddesinin (c) bendinde belirtildiği üzere isteklinin Türkiye’nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcunun olmamasıdır. Bu yazımızda 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve Kamu İhale Genel Tebliğ hükümleri doğrultusunda sosyal güvenlik prim borcu dahilinde değerlendirilecek hususlar irdelenmeye çalışılacaktır.

1. KESİNLEŞMİŞ PRİM BORCU NE ANLAMA GELMEKTEDİR ?

4734 sayılı Kanunun 10’uncu maddesinin (c) bendinde belirtildiği üzere isteklinin;

a) İlgili mevzuatına göre tahakkuk eden prim borçlarının süresi içinde ödenmemesi halinde kesinleşmiş prim borcu olduğu,

b) Prim borcuna karşı dava açılması halinde, bu dava sürecinde veya sonucunda takip ve tahsili durduracak geçici veya nihai bir karar bulunmadığı durumlarda kesinleşmiş prim borcu olduğu,

c) Prim borcunun 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde cebren tahsili yolunda tesis edilen işlemlere karşı dava açılması

halinde, bu dava sürecinde veya sonucunda takip ve tahsili durduracak geçici veya nihai bir karar bulunmadığı durumlarda kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olduğu,

d) Vadesi geçtiği halde ödenmemiş ancak ilgili kurum tarafından belli bir vadeye bağlanarak tecil edilmiş prim borçlarının, vadesindeki ödemeler aksatılmadığı sürece, kesinleşmiş prim borcu olmadığı,

kabul edilecektir.

2. PRİM BORCUNUN OLMADIĞINA DAİR BELGE NEREDEN ALINIR VE BELGEDE HANGİ BİLGİLERİN OLMASI YETERLİ OLACAKTIR?

İsteklilerin sosyal güvenlik prim borcu olmadığına ilişkin belgeyi işyerinin kayıtlı bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünden/Sosyal Güvenlik Merkezinden alması, bu belgenin; ilgili müdürlükçe aynı işverene ait Türkiye genelini kapsayacak şekilde yapılacak araştırma neticesinde düzenlenmesi ve ihale tarihi itibarıyla olan durumu göstermesi gerekmektedir.

Aynı isteklinin başka yerlerdeki işyeri sicil kayıtlarına ilişkin sosyal güvenlik prim borcu bulunduğunun idarelerce tespit edilmesi halinde 4734 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi uyarınca işlem yapılması gerekmektedir.

Sosyal güvenlik prim borcu olmadığına ilişkin olarak;

– Gerçek kişi isteklilerin 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bendi kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumuna prim borcu olmadığına dair belge,

– Tüzel kişi isteklilerin ise 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bendi kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumuna sosyal güvenlik prim borcu olmadığına dair belge vermeleri yeterli olacak, tüzel kişi isteklilerin ortağı olan gerçek kişilerin 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında prim borcu olmadığına ilişkin belge istenmeyecektir.

3. KESİNLEŞMİŞ PRİM BORCU KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLECEK HUSUSLAR:

Kanun koyucu Kamu İhale Kanunu’nun 10’uncu maddesinde bir düzenleme gerçekleştirerek Sosyal Güvenlik Borcu kapsam ve türlerini belirlemeye Kamu İhale Kurumu’nu yetkili kılmıştır. Böylece 100-200 veya 1000-2000 TL lik özel sektörde sıkça

görülen sosyal güvenlik borçlarının ihaleye katılıma engel olup olmayacağı hususunda da değerlendirme yapmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumu’nun görüşünü aldıktan sonra Kamu İhale Kurumu yetkili olmuştur.

4. KESİNLEŞMİŞ PRİM BORCU OLARAK DEĞERLENDİRİLMEYECEK UNSURLAR:

Ekonomik kriz dönemlerinde bir çok tüzel kişinin sosyal güvenlik prim borçlarını ödememesi durumu olabilmektedir. Dolayısıyla kamu ihalelerine katılabilme konusunda isteklilerin acaba 200-300TL sosyal güvenlik borcumun olması kamu ihalelerine katılmamı engeller mi sorusunu beraberinde getirir. Kanun koyucu kesinleşmiş sosyal güvenlik borcu için fazla katı davranmamıştır. Kamu İhale Genel Tebliğ hükümleri doğrultusunda isteklinin Türkiye genelindeki;

1) İlgili kanunlara göre tecil ve taksitlendirilerek ya da özel kanunlara göre yeniden yapılandırılarak ödeme planına bağlanan ve anılan kanunlar gereğince tecil ve taksitlendirmeye ya da yapılandırmaya ilişkin taksit ve/veya cari aya ilişkin ödeme yükümlükleri yerine getirilmiş olması kaydıyla, tecil ve taksitlendirmeye ya da yeniden yapılandırmaya konu prim, sosyal güvenlik destek primi, işsizlik sigortası primi, kesenek, kurum karşılığı ile bunların fer’ileri,

2) 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesine göre tespit edilen sigorta primine esas aylık kazancın üst sınırının 3 katını aşmayan ve (a) bendi kapsamına giren (7 numaralı alt bendinde belirtilen borçlar hariç) sigorta primi, sosyal güvenlik destek primi, işsizlik sigortası primi ile bunların fer’ileri toplamından oluşan borçlar,

3) 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesine göre tespit edilen sigorta primine esas aylık kazancın üst sınırının 6 katını aşmayan ve (a) bendinin 7 numaralı alt bendinde belirtilen sigorta primi, sosyal güvenlik destek primi, işsizlik sigortası primi ile bunların fer’ileri toplamından oluşan borçlar,

4) 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesine göre tespit edilen sigorta primine esas aylık kazancın üst sınırının 3 katını aşmayan ve (b) bendi kapsamına giren ve 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara sigorta primi, sosyal güvenlik destek primi, işsizlik sigortası primi ile bunların fer’ileri toplamından oluşan borçlar,

5) 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesine göre tespit edilen sigorta primine esas aylık kazancın üst sınırının 3 katını aşmayan ve (b) bendi kapsamına giren ve 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara ilişkin prim, kesenek, kurum karşılığı ile bunların fer’ileri toplamından oluşan borçlar,

6) 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesine göre tespit edilen sigorta primine esas aylık kazancın üst sınırının 3 katını aşmayan ve (c) bendi kapsamına giren ve 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara ilişkin ((a) bendinin 7 numaralı alt bendinde belirtilen borçlar hariç) sigorta primi, sosyal güvenlik destek primi, işsizlik sigortası primi ile bunların fer’ileri toplamından oluşan borçlar,

7) 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesine göre tespit edilen sigorta primine esas aylık kazancın alt sınırının 3 katını aşmayan, (c) bendi kapsamına giren ve 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sayılan sigortalılığından doğan prim borçları, sosyal güvenlik destek primi borçları ile bunların fer’ileri toplamından oluşan borçlar,

8) 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesine göre tespit edilen sigorta primine esas aylık kazancın alt sınırının 3 katını aşmayan ve (d) bendi kapsamına giren ve 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sayılan sigortalılığından doğan prim borçları, sosyal güvenlik destek primi borçları ile bunların fer’ileri toplamından oluşan borçlar,

9) Tasarrufa teşvik kesintisi ve katkı tutarları, konut edindirme yardımı, idari para cezaları borçları,

10) İlgili Kanunlar uyarınca takip ve tahsil görevi verilmiş olan özel işlem vergisi, eğitime katkı payı ve damga vergisi ile bunlara bağlı gecikme zamları, kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olarak değerlendirilmeyecektir.

Kamu İhale Genel Tebliğ’ndeki düzenlemeler doğrultusunda aşağıdaki sonuçlara ulaşılabilir.

– Yapılandırılan ve düzenli ödemesi olan sosyal güvenlik borçları ihaleye katılımı meblağsı ne kadar olursa olsun engel teşkil etmeyecektir.

– 2017 yılı için 5510 sayılı Kanunun 82 nci maddesine göre tespit edilen sigorta primine esas aylık kazancın üst sınırı (13.331,40 TL) olduğu düşünülürse aşağı

yukarı 40 bin TL’ye kadar olan Sosyal Güvenlik Borcu yapılandırılmış olmasa dahi ihaleye katılıma engel teşkil etmeyecektir.

– Tasarrufa teşvik kesintisi ve katkı tutarları, konut edindirme yardımı, idari para cezaları borçları meblağsı ne kadar olursa olsun ve yapılandırılmamış dahi olsa ihaleye katılmaya engel teşkil etmeyecektir.

– İlgili Kanunlar uyarınca takip ve tahsil görevi verilmiş olan özel işlem vergisi, eğitime katkı payı ve damga vergisi ile bunlara bağlı gecikme zamları, kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olarak değerlendirilmeyecek ve meblağsı ne kadar olursa olsun ve yapılandırılmamış dahi olsa ihaleye katılmaya engel teşkil etmeyecektir.

SONUÇ:

Kamu ihalelerine teklif vermek ve ihale kazanmak birçok işverenimizin özellikle de ekonomik kriz zamanlarında bir hayalidir. İsteklilerin kamu idarelerinin çıkmış oldukları ihalelere teklif vermeleri için 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 10’uncu maddesinde belirtilen bazı ön koşulları bulunmaktadır. Bu ön koşullardan birisinin isteklinin kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcunun olmamasıdır.

Ancak yukarıdaki açıklamalarımız doğrultusunda Kanun koyucu kesinleşmiş sosyal güvenlik borcu konusunda çok sert davranmamış bazı hallerde 40.000 TL ‘ye kadar olan sosyal güvenlik prim borçlarını ihalelere teklif verebilmek için engel kabul etmemiştir. Yine aynı şekilde sosyal güvenlik borcunuzun miktarı ne kadar yüksek olursa olsun eğer yapılandırılmış ve düzenli ödemeler bulunmaktaysa yine aynı şekilde ihalelere diğer koşulları sağlamak kaydıyla katılınabilir.

Böylece hem sosyal güvenlik borcu olan işverenler ihale kazanarak borçlarını ödeme imkanına kavuşurlar hem de ihaleden elde edilecek gelir ile yaşamlarını sürdürme imkanına kavuşmuş olurlar.