Şirket birleşme sözleşmelerinin noterde tasdik edilmesi sırasında noter harcı ve damga vergisi ödenir mi?

Av. Haydar ŞENÖZ

1. ŞİRKET BİRLEŞMELERİ HUSUSU:

Birleşme bir veya daha fazla ticaret şirketinin malvarlığının tasfiye olunmaksızın, içlerinden birine veya yeni kurulan bir ortaklığa, kendiliğinden külli halefiyet yolu ile geçmesi; bu suretle mal varlıklarının birleşmesi ve intikal eden mal varlığının karşılığı olarak , infisah eden ortaklığın ortaklarının, hesaplanan bir değiş tokuş ölçüsüne göre , bünyesinde birleşilen ortaklıkta, kendiliğinden ortaklık payı kazanmasıdır. (1)

Türk Ticaret Kanununda (TTK) şirketlerin birleşmesine yönelik usul ve esaslar, Ticaret Şirketleri kitabının Umumi Hükümler Faslının içerisinde (md. 146 – 151) ve aynı kitabın Anonim şirketlere ilişkin Dördüncü Faslında (md. 451) yer almıştır. Bu maddelere göre şirketlerin birleşmeye yönelik “birleşme sözleşmelerini” noterden onaylatılır ve gerekli başvurularda bulunulur, Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca incelenen ana sözleşme nihai hali ile ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir.

(1) Tekinalp / Poroy / Çamoğlu 141

2. ŞİRKET BİRLEŞMELERİNİN HARÇLAR KANUNU AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ:

492 sayılı Harçlar Kanununun 123 üncü maddesinin son fıkrasında, anonim, eshamlı komandit, limited şirketlerin kuruluş, sermaye artırımı, birleşme, devir, bölünme ve nev’i değişiklikleri nedeniyle yapılacak işlemler ile Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri (Bu Kooperatifler ile Kredi Garanti Fonu İşletme ve Araştırma Anonim Şirketi tarafından bankalardan kullandırılacak krediler için verilecek kefaletler dahil) bankalar, yurt dışı kredi kuruluşları ve uluslararası kurumlarca kullandırılacak kredilerin temini ve bunların teminatları ile geri ödenmelerine ilişkin işlemlerin bu Kanunda yazılı harçlardan müstesna olacağı hükme bağlanmıştır.

Dolayısıyla 492 sayılı Harçlar Kanununun “Kanunun Şümulu” başlıklı 1’nci maddesi gereğince noterler tarafından tahsil edilmesi gereken noter harcı şirket birleşmeleri sırasında tahsil edilmeyecektir.

3. ŞİRKET BİRLEŞMELERİNİN DAMGA VERGİSİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ:

488 sayılı Damga Vergisi Kanununun 1 inci maddesinde; “Bu Kanuna ekli (1) sayılı Tabloda yazılı kağıtlar Damga Vergisine tabidir.

Bu Kanundaki kağıtlar terimi, yazılıp imzalanmak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeleri ifade eder.” hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanunun 9 uncu maddesinde; “Bu kanuna ekli (2) sayılı tabloda yazılı kağıtlar Damga Vergisinden müstesnadır.” hükmü yer almakta olup, Kanuna ekli (2) sayılı tablonun “IV.Ticari ve medeni işlerle ilgili kağıtlar” başlıklı bölümünün 17 numaralı fıkrasında; Kurumlar Vergisi Kanununa göre yapılan birleşme, devir ve bölünmeler nedeniyle düzenlenen kağıtların damga vergisinden müstesna tutulacağı belirtilmiştir.

Diğer taraftan, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun “Devir, Bölünme, Hisse Değişimi” başlıklı 19 uncu maddesinde; “1) Bu Kanunun uygulanmasında aşağıdaki şartlar dahilinde gerçekleşen birleşmeler devir hükmündedir:

a) Birleşme sonucunda infisah eden kurum ile birleşilen kurumun kanunî veya iş merkezlerinin Türkiye’de bulunması.

b) Münfesih kurumun devir tarihindeki bilânço değerlerinin, birleşilen kurum tarafından bir bütün halinde devralınması ve aynen bilânçosuna geçirilmesi.

(2) Kurumların yukarıdaki şartlar dahilinde tür değiştirmeleri de devir hükmündedir.

…..” hükmü yer almaktadır.

Aynı Kanunun “Devir, bölünme ve hisse değişimi hallerinde vergilendirme” başlıklı 20 nci maddesinin 1 inci fıkrasında;

“(1) Devirlerde, aşağıdaki şartlara uyulduğu takdirde, münfesih kurumun sadece devir tarihine kadar elde ettiği kazançlar vergilendirilir; birleşmeden doğan kârlar ise hesaplanmaz ve vergilendirilmez:

a) Şirket yetkili kurulunun devre ilişkin kararının Ticaret Sicilinde tescil edildiği tarih, devir tarihidir. Münfesih kurum ile birleşilen kurum;

1) Devir tarihi itibarıyla hazırlayacakları ve müştereken imzalayacakları münfesih kuruma ait kurumlar vergisi beyannamesi ile,

2) Devir işleminin hesap döneminin kapandığı aydan kurumlar vergisi beyannamesinin verildiği ayın sonuna kadar geçen süre içerisinde yapılması halinde, münfesih kurumun önceki hesap dönemine ilişkin olarak hazırlayacakları ve müştereken imzalayacakları münfesih kuruma ait kurumlar vergisi beyannamesini, birleşmenin Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edildiği tarihten itibaren otuz gün içinde münfesih kurumun bağlı bulunduğu vergi dairesine verirler.

b) Birleşilen kurum, münfesih kurumun tahakkuk etmiş ve edecek vergi borçlarını ödeyeceğini ve diğer ödevlerini yerine getireceğini münfesih kurumun birleşme sebebiyle verilecek olan kurumlar vergisi beyannamesinin ekinde vereceği bir taahhütname ile taahhüt eder. Mahallin en büyük mal memuru, bu hususta birleşilen kurumdan ayrıca teminat isteyebilir.” denilmektedir.

Yukarıdaki hükümlerin birlikte değerlendirilmesi sonucunda ilgili şirketlerin birleşme yönünde iradelerini ortaya koydukları “ birleşme sözleşmeleri” ‘nin 488 sayılı Damga Vergisi

Kanuna ekli (2) sayılı Tablonun IV-17 nci fıkrası hükmüne göre damga vergisinden müstesna tutulması gerekmektedir.

SONUÇ:

Şirket birleşmeleri ekonomik kriz ortamında tek başına mücadele etmek zorunda kalan şirketler için bir kurtuluş yolu olabilir. Ayrıca istihdam yaratması açısından da makro düzeyde ülke ekonomisine katkısı olacaktır. Ayrıca vergisel muafiyetlerden yararlanmak isteyen şirketlerin birleşme yönündeki kararlarının artması ile “birleşme sözleşmeleri”nin de noterlerimizde tasdik edilme hususu gündeme geleceği muhakkaktır.

Yukarıdaki açıklamalarımız doğrultusunda şirket birleşme sözleşmeleri harçlar kanunu gereğince kesilmesi gerekli harçlardan ve damga vergisinden istisna edilmiştir. Nitekim İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’na bir noter tarafından sorulan bu soruya yönelik olarak vergi dairesi başkanlığınca verilen cevapta; “, ………………………………………. A.Ş.’nin ………………………………………………. A.Ş.’ne devrine ilişkin düzenlenen yazınız eki “Birleşme Sözleşmesi”nin 492 sayılı Harçlar Kanununun 123 üncü maddesine göre harçtan, 488 sayılı Kanuna ekli (2) sayılı Tablonun IV-17 nci fıkrası hükmüne göre damga vergisinden müstesna tutulması gerekmektedir.”   (2) denilmektedir.

(2) İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 15.09.2008 tarihli ve B.07.1.GİB.4.34.18.01/2.1.1198.260/9822.3309 Sayılı Özelgesi